We zoeken de oplossing voor een overbelast systeem vaak buiten onszelf. We boeken een vakantie, we verbouwen een zolderkamer tot ‘man cave’ of ‘she shed’, of we vluchten in een dure hobby. Iedereen kent ze wel, het soort CEO dat op een dure carbon koersfiets tweemaal per week even met een groep vrienden en vriendinnen kan gaan luchten. Dit zijn allemaal voorbeelden van fysieke derde plekken (Third Places) – ruimtes tussen werk en thuis.
Maar wat als je geen tijd heeft voor een vakantie? Wat als het thuisfront geen rust biedt omdat de zorg daar je aanwezigheid opeist? Wat als de muren van je kantoor op je afkomen en je geen kant op kan?
Dan rest er slechts één onontgonnen terrein: de Mentale Derde Plek. Een architectuur in je eigen hoofd. Let op, ik pleit niet voor spirituele verlichting of een esoterisch tripje naar binnen, wel integendeel, ik pleit voor een rationele herstructurering van je denken.
Als de som van werk en zorg simpelweg groter zijn dan de beschikbare uren op een dag, een week of een jaar, moet je de architectuur aanpassen. En ik ben ervan overtuigd dat er voor de opbouw van die architectuur veel inspiratie valt te rapen in de rijke traditie van de filosofie. Ik geef een drietal voorbeelden.
- De grenscontrole van Epictetus
De stoïcijn Epictetus leerde ons het onderscheid tussen wat van ons is en wat niet. De Mentale Derde Plek begint bij de harde discipline om te bepalen wat de drempel van je aandacht mag overschrijden. Een crisis op het werk of een zorgvraag thuis is een feit, maar de bezetting van je volledige denkvermogen door dat feit is een keuze. De Derde Plek is de ruimte waar je zélf beslist wat van jou is. - De actieve niet-doen van Aristoteles (Het actieve niet-doen)
Aristoteles zag de theoria (beschouwing) als de hoogste vorm van menselijke activiteit. Dat klinkt tegenstrijdig, toch is het dat niet. In plaats van reactief te handelen op elke prikkel, creëer je een mentale afstand. Je bent de observator van je eigen hectiek. Dat is geen meditatie om te ontspannen, maar een analytische oefening om de koers te blijven zien terwijl je midden in de storm staat. - De ruimte voor het politieke van Hannah Arendt
In dit geval niet zoveel met politiek te maken, maar lees even mee. Arendt maakte een onderscheid tussen Arbeid (overleven/zorgen), Werk (maken/presteren) en Handelen. De Mentale Derde Plek is de ruimte waar we handelen: waar we als autonoom individu verschijnen, los van onze rollen als directeur of mantelzorger. Het is de plek waar je geen ‘functie’ bent, maar een mens met een eigen oordeel. Zonder die ruimte word je een radertje in je eigen systeem.
De Mentale Derde Plek is niet gevuld met geurkaarsen en zachte muziek. Het is een kale, heldere ruimte. Een werkplaats. Hier orden je de chaos, slijp je de argumenten en bewaar je de nuchterheid. En het mooie is dat deze plek niets kost, voor iedereen toegankelijk is en altijd beschikbaar. Je hoeft er niet voor te reizen. Je hoeft er zelfs geen vrije middag voor te nemen. Je bouwt haar terwijl je in de file staat, terwijl je de was opvouwt of terwijl je een begroting naleest.
Het is de enige plek waar niemand je nodig heeft. En juist daarom is het de belangrijkste plek die je bezit.
Ben jij al begonnen aan de bouw?
Sascha Luyckx 